Popularne gatunki grzybów jadalnych i trujących

muchomorek-i-podrzybekWakacje to czas relaksu i odpoczynku od codziennych trudów, chyba nie ma takiego człowieka ,który by nie pojechał gdzieś na kilka dni.Nasz cudowny kraj Polska, posiada ogrom malowniczych terenów rekreacyjno wypoczynkowych takich jak ; jeziora,rzeki,góry,morze,unikalne rezerwaty i  lasy, w których występuje ogrom grzybów.W artykule opiszemy grzyby jadalne i dla porównania ich trujące odpowiedniki.

Doświadczeni grzybiarze podczas grzybobrania,potrafią pomylić czubajkę kanie ze śmiertelnie trującym muchomorem sromotnikowym lub popularnego prawdziwka z szatanem. Długie wędrówki po lesie są wielką przyjemnością lecz i męczą. Chodząc z głową i wzrokiem skierowanym ku dołowi, wyostrzamy naszą koncentrację zaglądając pod każdy krzaczek  i drzewko w nadziei, że znajdziemy dorodny okaz grzyba.

Po długich leśnych spacerach, nasz organizm jest dotleniony, zrelaksowany ale i bardzo zmęczony, szczególnie męczy się wzrok i mózg. Narządy te odpowiadają za prawidłowe myślenie i rozpoznawanie – więc o pomyłkę nie trudno. Poniżej przedstawiamy popularne gatunki jadalnych grzybów i ich odpowiedniki trujące jakie występują w naszych lasach.

1. Podgrzybek brunatny (jadalny)- rodzina borowikowate.

podgrzybek-brunatny-1podgrzybek-brun-4

podgrzybek-brunatny-2podgrzybek-brun-3

Grzyb bardzo ceniony wśród zbieraczy ,występują w lasach iglastych i liściastych i raczej w starych drzewostanach. Spotkać je można w mchu, na polankach, pod drzewami tuż przy pniu.Górna powierzchnia kapelusza ma barwę ciemnobrązową do prawie czarnej. Dolna pokryta dość grubą i zwartą warstwą rurek o barwie od bladożółtej do żółtozielonej. Kapelusz początkowo półkolisty, później wypukły, a wreszcie płaski dla dużych osobników.Trzon dość gruby pękaty i krępy albo cienki i cylindryczny, zwarty o barwie jasnobrązowej, a wszystko zależy od miejsca występowania. W mchu ma najczęściej cieniutki i długi trzon.

Zbierany jest często jako borowik, ale od niego różni się ciemniejszą barwą kapelusza a warstwa rurek po uszkodzeniu zmienia się szybko w ciemne zielononiebieskie plamy. Grzyb bardzo smaczny, chętnie zbierany nawet przez początkujących grzybiarzy.Nie ma w nim nic niepokojącego – barwa, smak czy zapach.Nadaje się do – marynowania (młodsze osobniki), suszenia i do duszenia.Pojawiające się ciemne plamy w miejscach uszkodzeń znacznie obniżają jego wartość użytkową.Uwaga! - zjedzony na surowo może zaszkodzić.

 

2. Podgrzybek złotawy (jadalny)rodzina borowikowate.

podgrzybek-zlotawy1

Smaczny bardzo ceniony grzyb -najczęściej występuje w lasach liściastych i często na styku z lasem sosnowym. W Polsce dość pospolity ale nie występuje w dużych ilościach. Można znaleźć po kilka sztuk w jednym miejscu.Kapelusz początkowo wypukły, później płaski. Górna powierzchnia kapelusza jest zgniłozielona przypominająca zamsz. Czasami bardzo silnie spękana. Wnętrza spękań mają barwę czerwonawą bo taką barwę ma kapelusz pod skórką,dolna – zielonkawożółta.Trzon bez pierścienia z przebarwieniami żółtozielonymi i czerwonawymi .

Inne nazwy: zajączek, borowik złotawy, zajęczak, grzyb zajęczy, grzyb zającowy, grzyb złoty, grzyb złotawy, czerwona noga.

Borowika ceglastoporego można pomylić z borowikiem ponurym, który też sinieje po uszkodzeniu!
Obydwa borowiki mają pory (rurki pod kapeluszem) zabarwione na czerwono i obydwa sinieją po uszkodzeniu, obydwa mają smak łagodny.

Zdjęcie borowika ponurego

3.Borowik szlachetny -rodzina borowikowate (bardzo smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski :grzyb prawdziwy, prawy, prawak, prawik, prawdzik, prawdziwek, prawdziwik, prawdziwiec, prawus, grzyb sprawiedliwy, borowik borowy czy dębowy.

borowik-szlachetny2borowik-szlachetny4

borowik-szlachetny1borowik-szlachetny3

Rosną one głównie w lasach iglastych, ale lubią także bory dębowe i bukowe. Kolor kapelusza zależy od miejsca występowania – bywają jasno i ciemnobrązowe. Trzon (nóżka) bywa bulwiasta, ale czasem i wysmukła lub maczugowata. Biały miąższ po przekrojeniu nie zmienia barwy, przyjemnie pachnie i smakuje wybornie.Wyróżnia się jego cztery odmiany: odmiana typowa, odmiana usiatkowana, odmiana sosnowa i borowik brązowy. Wszystkie rasy są jednakowo smaczne, cenne i poszukiwane. Grzyb ten jest bardzo wysoko ceniony i dlatego ulega wyniszczeniu.W warunkach szklarnianych – sztucznych hodowanie tego grzyba jest nie możliwe. Spotkać prawdziwka możemy jedynie w naturalnych miejscach takich jak puszcze,lasy i bory.

Najczęściej borowik szlachetny jest mylony z goryczakiem żółciowym. Nazwa tego grzyba wzięła się od jego cierpkiego bardzo gorzkiego smaku. Najlepiej sprawdzić smak , lekko dotykając grzyba językiem. Smak żółci nie pozostawia wątpliwości, że jest to goryczak. Zjedzenie goryczaka powoduje silne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Zdjęcie goryczaka żółciowego

 

4.Koźlarz babka -rodzina borowikowate (jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski:koźlak, grzyb koźlak,koźlarz, kozak brzozowy, kozak, borowik kozak, grzyb brzozowy, brzozak, brzozowik, brzeziak, podbrzeziak, podbrzeźniak, babka, stojak, stojaczek, koziar, koźlarek, koźlar, kozar.

kozlarz-babka1kozlarz-babka3

kozlarz-babka2kozlarz-babka4

Jeden z najpospolitszych grzybów w polskich lasach.Wytwarza owocniki w dużych ilościach od czerwca do października występuje we wszystkich rodzajach lasów ale najczęściej pod brzozami, z którymi żyje w symbiozie i stąd jego liczne nazwy.Owocniki są dość duże, kapelusz miękki i poduszkowaty rośnie nawet do 15 cm, podczas wilgotnej pogody trochę oślizły. Górna powierzchnia kapelusza ma barwę brązową lub szarobrązową ale występuje w różnych odcieniach w zależności od środowiska,spód kapelusza o barwie szarobiałej pokryty jest warstwą rurek,trzon wysmukły, białoszary o wysokości nawet do 17 cm posiada ciemniejsze strzępki. U większych grzybów trzon jest włóknisty i łykowaty.Preferuje zbierać tylko kapelusze kozaków ale ich trzon też doskonale nadaje się do jedzenia.Grzyb bardzo popularny, chętnie i często spożywany. Nadaje się do każdego rodzaju przerobu ale wskutek miękkiego kapelusza jest bardzo trudny do transportu. Niestety wiele znalezionych grzybów jest zaczerwionych – po prostu „robaczywych”. Susz przybiera czarną barwę więc nazywano go czarnymi grzybami.Gatunkiem pokrewnym jest koźlarz grabowy. Równie piękny i smaczny, choć mało kto je rozróżnia.

Najczęściej amatorzy zbierania grzybów mylą koźlarza z goryczakiem żółciowym.Nazwa tego grzyba wzięła się od jego cierpkiego bardzo gorzkiego smaku. Najlepiej sprawdzić smak , lekko dotykając grzyba językiem. Smak żółci nie pozostawia wątpliwości, że jest to goryczak żółciowy. Zjedzenie goryczaka powoduje silne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Zdjęcie goryczaka żółciowego

5.Koźlarz czerwony -rodzina borowikowate (jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski:kozak czerwony, grzyb czerwony, borowik czerwony, panek, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, trzepietak, podosowik, podosinnik, podosiniak, osiczak, osiniak, krawiec (na Pomorzu i Kujawach), na Śląsku nazywają go kozok cerwony ,kowal – na Mazowszu, a na północnym-wschodzie Lidzbark Warmiński – Gołdap czerwieniak lub kicia.

kozlarz-czerwony1

kozlarz-czerwony2kozlarz-czerwony3

Występuje na polanach leśnych, w niewielkich zagajnikach, na obrzeżach lasu, a najlepiej pod brzozami i osikami, z którymi współżyje .Owocniki miewa bardzo duże, a średnica kapelusza i trzon mogą mieć nawet 20 cm i więcej. Kapelusz (gruby i mięsisty) osadzony jest na grubym mięsistym trzonie.Smaczny, ma wspaniały aromat i jest cudownej urody, barwa górnej powierzchni kapelusza jest brązowo ceglasta, a dolnej szara,miąższ po przekrojeniu stopniowo zmienia barwę – pierw różowy, później ciemno lila, wreszcie czerniejący i dlatego nie suszy się tych grzybów. Młode – wspaniałe do marynowania, a starsze do duszenia. Po prawdziwkach chyba najbardziej poszukiwany grzyb.

 

6.Czubajka kania - rodzina bedłkowatych (bardzo smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski: kania, sowa, czubajka wyniosła, parasolnik, parasolowiec, stroszka strzelista, czubaj, czubak, gularka, drop, gapa.

czubajka-kania1czubajka-kania4

czubajka-kania3czubajka-kania2

 

Występuje we wszystkich rodzajach lasów, ale głównie w miejscach prześwietlonych – na ścieżkach, uprawach leśnych, na polanach, porębach, na skraju lasu, krótko mówiąc tam gdzie trochę więcej światła w lesie,jest gatunkiem dość pospolitym, ale najczęściej występują pojedynczo. Owocniki nawet bardzo duże o kapeluszu do 40 cm, który ma kształt kulisty, później wypukły, a wreszcie parasolowaty i stąd jego niektóre nazwy.

Barwa szara do szarobrązowej z ciemniejszymi strzępkami na górnej powierzchni, czubek (garb) nieco ciemniejszy (wycinamy przed smażeniem).Trzon wewnątrz pusty z luźnym pierścieniem, twardy i łykowaty nie nadaje się do jedzenia, miąższ kani pachnie orzechami.

Smak i wartość odżywcza (kapelusza) są wysoko cenione, najczęściej smażony jak panierowany schabowy, ale nadaje się też do suszenia,ostatnio modny do smażenia na grillu.W handlu, ze względu na to, że jest trudny do transportu nie jest spotykany.W Polsce występuje kilkanaście gatunków czubajka kania, z których tylko kilka zalicza się do jadalnych. Młode są podobne do trujących muchomorów, zostawmy więc je innym grzybiarzom.

 

Niedoświadczeni grzybiarze, a nawet znawcy, często mylą jadalne kanie ze śmiertelnie trującym muchomorem sromotnikowym. Głównie z jego białymi odmianami w młodym stadium. Bywa często mylony z, pieczarkami, gąską zielonką, gołąbkiem zielonawym, także z czubajką kanią.

Toksyny zawarte w muchomorze sromotnikowym są niezwykle odporne na gotowanie i inne czynniki niszczące, zachowują swoje właściwości na wiele lat. Spożycie 50 gramów suchej masy grzyba grozi śmiercią lub nieodwracalnym uszkodzeniem narządów wewnętrznych.

Zdjęcie muchomora sromotnikowego

Podobny do czubajki kani jest także muchomor cytrynowy ten rodzaj grzyba przez niektórych uważany jest za lekko toksyczny dla człowieka, jest to jednak sporne. Nie nadaje się jednak do spożycia ze względu na nieprzyjemny smak.

Zdjęcie muchomora cytrynowego

 

7.Pieprznik jadalny potocznie nazywany „kurka”(wyśmienity grzyb jadalny)- rodzina pieprznikowatych ,nazywany w różnych rejonach Polski: kurka, kurek, kurzajka, pieprzyk, kurzajka, łasiczka, kurza stopka, kurza nóżka, lepiecha, lepieszka, lisica, liszka, stągiewka.

pieprznik-jadalny-kurka1pieprznik-jadalny-kurka2

pieprznik-jadalny-kurka4pieprznik-jadalny-kurka3

Kurka bardzo ceniony grzyb szczególnie za nasza granicą zachodnią ale i na całym świecie.Najczęściej występuje w borach iglastych gdyż współżyje z sosną i świerkiem.Owocniki średniej wielkości występują gromadnie po kilka, a nawet kilkanaście sztuk, dzięki swojej charakterystycznej żółtej barwie są bardzo widoczne w ściółce, kapelusz młodych osobników lekko podwinięty, a starsze stają się lejkowate z postrzępionymi brzegami,trzon lekko zwężający się u dołu, często lekko wygięty. U góry trzona zbiegają się fałdki kapelusza.Kurka jest jednym z najważniejszych gospodarczo grzybów w Polsce, posiada dużą wartość odżywczą, aromatyczny zapach i miły dla oka kolor, nie robaczywieje, występuje wszędzie i w dużych ilościach, bez problemu znosi transport. Doskonale nadaje się do różnych sposobów przetwarzania – duszenia, marynowania, kiszenia (solenia), choć mniej do suszenia.

 

Bardzo podobnym grzybem do kurki jest lisówka pomarańczowa zwana wśród grzybiarzy fałszywą kurką. Lisówka pomarańczowa może powodować ostrą biegunkę, wymioty i bóle brzucha.

Zdjęcie lisówki pomarańczowej

 

8.Maślak zwyczajny -rodzina borowikowate (bardzo smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski: maślak, grzyb maślak, borowik maślak, maślacz, maślach, maśluch, maśloch, maśluk, maślarz, maślicha, maślórka, ślimak, pępek, sośniak, sosnal.


Maślak występuje w lasach sosnowych i mieszanych, oraz młodnikach sosnowych jak i polanach porośniętych samosiewem sosn. Zwykle na terenach piaszczystych, ale nie ma specjalnych upodobań glebowych.Owocuje w okresie od maja do października, a czasami nawet w listopadzie i grudniu, tworzy mikoryzę z różnymi gatunkami sosen, często występuje pojedynczo lub w dużych grupach.Wszystkie maślaki są bardzo smaczne, występują obficie i dość szybko się je zbiera.

Inne rodzaje maślaków:

  • maślak ziarnisty
  • maślak pieprzowy
  • maślak żółty
  • maślak sitarz
  • maślak pstry

 

9. Opieńka miodowa – rodzina bedłkowatych (smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski: podpieniek, opieniek, podpieńka, bedłka opieńka, pniokówka, pierścianka, łopieńka,na podkarpaciu opińka.

opienka-miodowa1opienka-miodowa2

opienka-miodowa3opienka-miodowa4

Jak sama nazwa grzyba wskazuje rośnie na starych pniach drzew jest groźnym pasożytem większości drzew bo poraża ich system korzeniowy. Po śmierci drzewa rozwija się nadal jako roztocz i tworzy owocniki wokół pni ściętych drzew lub wokół drzew i korzeni.W Polsce opieńka miodowa jest bardzo pospolita i występuje gromadnie nawet do kilkudziesięciu osobników w jednym miejscu, zrośnięte razem.Owocniki żółtawobrązowe, mają półkolity, a później płaski a nawet wklęsły okrągły kapelusz z charakterystycznymi cętkami, takie ścieralne łuski,trzon wysmukły z jasnym pierścieniem.Mało znany i rzadko zbierany choć ma duże wartości smakowe i odżywcze. Najczęściej jest marynowany, a w latach dużego wysypu przemysłowo wykorzystywany jest do produkcji konserw z grzybami.

Najlepiej zbierać młode owocniki bo starsze są niesmaczne i robaczywe. Trzony twarde i łykowate najlepiej odrzucać – jest tych grzybów tak dużo, że starczą same kapelusze i to młode.

Po zebraniu szybko obgotować, nawet dwa razy.Opieńka miodowa to piękne pokryte piegami i smaczne grzyby, pojawiają się jesienią na zrębach i starych pniach.Surowe opieńki są w smaku początkowo łagodne, pozostawiają cierpki posmak, zapach mają słaby, ale przyjemny (przypomina trochę ser Camembert). Są smaczne, twarde, o łykowatym, mniej wykorzystywanym do konsumpcji trzonie. Nadają się do suszenia, sosów, mniej do marynowania.

Opieńka miodowa nocą świeci zielonkawym światłem. Zjawisko to należy tłumaczyć pewnymi reakcjami chemicznymi, zachodzącymi w trakcie oddychania komórek. Istniało kiedyś przypuszczenie, że fenomen ten miał się przyczyniać do przywabiania nocnych owadów w celu rozprzestrzeniania zarodników, obecnie jednak stwierdzono, że chodzi tu o czysto chemiczny proces, który zupełnie nie ma żadnego związku ze strategią rozmnażania. Opieńka nie jest jedynym grzybem świecącym w ciemności-wiele grzybów o tego rodzaju właściwościach rośnie w tropikach.

Grzybiarze najczęściej mylą opieńkę miodową z trującą maślanką wiązkową. Maślanka wiązkowa nazywana jest też łysiczką trującą. Objawy po zjedzeniu maślanki to bóle brzucha wymioty i biegunka.

Zdjęcie Maślanki wiązkowej

 

10.Mleczaj rydz - rodzina gołąbkowatych (wspaniały i smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski: rydz, rydz smaczny, rydz prawdziwy, rydz pański, rydzyk, rydzek, rycek, ryżyk, ryżok,rudy,smardz.

mleczaj-rydz1mleczaj-rydz3

mleczaj-rydz4mleczaj-rydz2

Występuje najczęściej w pobliżu młodych świerków, rzadziej pod sosnami lub w lasach mieszanych. Owocnikuje od lipca, czasem trochę wcześniej, mniej więcej do końca października. W Polsce gatunek pospolity, szczególnie w górach. Owocniki średniej wielkości, barwy pomarańczowej, z ciemniejszymi smugami na górnej powierzchni kapelusza (w miejscach zgniecionych występują brudno-zielone plamy). Kapelusz z podwiniętym brzegiem, osadzony na dość niskim trzonie. Wymiary kapelusza około 4—10 cm, trzonu około 3—6 cm. Na dolnej powierzchni kapelusza znajdują się zbiegające w dół trzonu blaszki. Z miejsc uszkodzonych (zgniecionych, nadkrajanych itd.) wypływa obficie mleczko (od tego pochodzi nazwa mleczaj) barwy pomarańczowej, co jest ważną cechą rozpoznawczą tego gatunku.

Grzyb powszechnie znany i uważany za jeden z najsmaczniejszych, zwłaszcza duszony w maśle, poza tym jest chętnie marynowany, solony lub konserwowany. Do suszenia jednak nie nadaje się. Cechy ujemne: duży stopień zaczernienia i wrażliwość na długi transportu.

Rydz to  jeden z najsmaczniejszych grzybów, zwłaszcza uduszony na maśle, marynowany, solony i konserwowany, ale do suszenia nie nadaje się.Grzyb łatwo ulega zaczerwieniu (robaczywieje) i jest bardzo trudny do transportu w stanie surowym (kruchy i wrażliwy na uszkodzenia).

Do rydza podobna jest lekko trująca wełnianka, która przecięta wydziela mleczko barwy białej. Potocznie nazywana jest rydz fałszywy lub nibyrydzek. Grzyb mleczaj wełnianka ma ostry i niezbyt przyjemny smak i dlatego często opisywany jest jako niejadalny. Po długim gotowaniu można go spożywać . W stanie surowym wełnianka, zawiera substancje, które mogą powodować nudności, wymioty lub biegunkę.

Zdjęcie wełnianki trującego odpowiednika rydza

 

11.Pieczarka polna – rodzina bedłkowatych (bardzo ceniony i smaczny grzyb jadalny) potocznie nazywany w różnych rejonach Polski: szampion, gnojanka, pieczarka przwdziwa, pieczarka szlachetna, pieczka, piekarka, piekara.

pieczarka-polna1pieczarka-polna2

pieczarka-polna3pieczarka-polna4

Pieczarka polna występuje na obrzeżach lasów, na pastwiskach, w parkach, przy drodze, w inspektach i wielu bardzo zaskakujących miejscach,białe owocniki mają szeroki kapelusz mają umieszczony na wysmukłym trzonie, kapelusz dochodzi do 10 cm średnicy. Początkowo blaszki są białe w tym stadium najłatwiej pomylić ją z śmiertelnie trującym muchomorem, potem stają się różowe, a w dojrzałych owocnikach nawet czarne, tych całkiem młodych i tych dojrzałych nie zbierajmy. Nazwa nieco myli bo rośnie ona częściej na łąkach, kompostach i trawnikach niż na polu, występuje obficie i w czasie wysypu zbieranie kończy się po kilkunastu minutach.

Problem w tym, że razem z nią rosną owocniki grzybów bardzo trujących, bardzo podobne we wczesnym stadium do tej pieczarki. Ta świadomość lekko zniechęca do zajadania się pieczarką polną – choć ma aromat i smak ma lepszy od pieczarki hodowanej sztucznie.

Muchomor jadowity jest najczęściej mylony z pieczarką polną i jest śmiertelnie trujący dla człowieka. Mniej doświadczeni zbieracze grzybów, są szczególnie narażeni na pomyłkę , zjedzenie muchomora jadowitego może się skończyć śmiercią lub trwałym uszkodzeniem organów wewnętrznych.

Smak muchomora jest nieprzyjemny, słodkawo-rzodkiewkowaty, niekiedy bez smaku. Jeśli nie jesteś pewien czy to pieczarka czy muchomor jadowity to lepiej omijaj te grzyby i nie kuś losu.

Zdjęcie muchomora jadowitego

Więcej o grzybach <– Kliknij TU

  

73 Comments:

  1. A ja się z TOBOM nie zgadzam nie tak się pisze tobą a jak to sprawdż w słowniczku ort do kl 3 podstawowej, miłej lektury

  2. Odnośnie kani i sromotnika. Ja osobiście uwielbiam kanie, zbieram je od lat i nie pojmuję jak można pomylić kanie z sromotnikiem. Może i są podobne w bardzo młodym stadium wzrostu gdy wychodzą z ziemi ale kto zbiera takie grzyby. Ja zbieram kanie rozwinięte (na parasol) i takie smażę na masełku, bez jajek, śmietany czy panierki – kotlety wole mielone. Smażę również nóżki których praktycznie nie da się przeżuć i są świetnym dodatkiem wśród przekąsek przed telewizorem.

  3. przemek z łodzi

    Vasco 79, kolego sromotnik jest grzybem niejadalnym, ale nietrującym, proszę używajcie pełnej nazwy albo potocznej muchomor sromotnikowy, albo właściwej muchomor zielony, ja znam większość grzybów, zbieram także muchomory czerwonawe, omijane szerokim łukiem przez 99%grzybiarzy, Moja rada jest taka, nie masz 100% pewności co do znalezionego gatunku lepiej nie podnoś, ci co się nie znają niech zbierają tylko grzyby z rurkami pod kapeluszem wśród których nie ma śmiertelnie trujących gatunków oraz kurki i gołąbki, prócz czerwonych, bo można pomylić z wymiotnym. oraz opieńki, ale ostrożnie bo można pomylić z trującą łysiczką.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>